“Het verdriet van België, dat zijt gij,” zei Meerke en hapte naar adem met een rauw snurkje

Bij de voorstelling van “Het verdriet van België” in de Hotsy Totsy in 1983 zong Hugo Claus met zijn ondertussen overleden vader “Plaisir d’amour”, precies zoals Louis dat in het boek ook doet. Omgekeerd heeft Claus het “Verdriet” geschreven voor zijn kinderen: “Ik wilde iets weergeven van hoe het vóór, tijdens en na de oorlog was in een klein Vlaams stadje tegen de Franse grens. Ik wilde wat ik meegemaakt heb in fictie brengen, voor mijn kinderen (grijnst). Romantisch als ik was, hoopte ik dat ze het later misschien mooi zouden vinden. Maar geen van de twee heeft het ooit gelezen natuurlijk.” (Humo 22/10/96)
Een paar persreacties: “een veel te lang aangehouden klaagzang” (K.L.Poll in N.R.C.); “ik schat dat er met de leesbare gedeelten wel een boekje van honderd bladzijden vol te krijgen is” (Freddy de Schutter in De Standaard); “zeurderig-lang met onnozel anecdotisch kleingoed, met lullig gebabbel en banale flauwekul” (Marcel Janssens in Dietsche Warande & Belfort). Maar gelukkig toch ook: “Ook waar het wat minder is, is het perfect.” (Carel Peeters)

Jan Christiaens overleden

Ik kreeg zojuist een mail van Frans Redant die me wel even uit mijn lood slaat. Frans meldt me namelijk dat de Antwerpse toneelauteur Jan Christiaens is overleden op 12 november jl. Nu moet ik daar niet hypocriet over doen: ik heb bij mijn weten de man nooit ontmoet, dus alhoewel ik altijd aangedaan ben als iemand sterft (ik betrap mezelf erop dat ik een fanatiek lezer van de doodsberichten ben geworden – de leeftijd zeker?), is het niet zo dat ik persoonlijk erg geschokt ben door dit bericht. Wat me echter wél met verstomming slaat, is dat blijkbaar geen enkel persmedium het de moeite vond om dit aan zijn lezers, luisteraars of kijkers te melden! Meer zelfs, ook op het internet vind ik geen spoor terug van het trieste nieuws! Daarom wil ik graag een kleine tegenprestatie leveren in een hopeloze poging om dit onrecht toch enigszins te herstellen. Ik begin met de mail van Frans:
“Nadat een doodsbrief in mijn bus viel van Jan Christiaens, heb ik de volgende dagen mij zot gezocht in de bladen naar een berichtje over Jan. Tevergeefs – tenzij gisteren en vandaag in De Morgen een betaalde annonce van de doodgraver. Ik vind dat ongelooflijk. Of hoe ‘transit gloria mundi’ – totaal vergeten en veronachtzaamd. (Dat komt ervan, met al die ontslagen van oudere redacteurs in de media…) Hoeveel tralala er niet gemaakt wordt van middelmatige acteurs of actrices (ik noem geen namen), en hoe aan een zeer verdienstelijk man als Jan voorbij wordt gegaan. Ook Jan was van ‘t goede hout gesneden. Ook een minzaam en bescheiden (te?) man. Met een onverwoestbaar engagement, maar jammer genoeg met een blijkbaar tanende gezondheid. Ik citeer uit mijn hoofd: De Koningin der eilanden, Een vredesduif braden. Hij begon in de jaren ‘50 als avant-gardist. De Nevelvlek, etc. Ik meen dat ook Gent hem toen via Arca van Dré Poppe heeft leren kennen.”
Op de site van het Raamtheater vind ik een “officiëler” overzicht, zonder dat er evenwel sprake is van zijn overlijden: “Jan Christiaens werd geboren op 8 mei 1929 en is vooral bekend als schrijver van volkse stukken, die het leven in en rond het St. Andrieskwartier in Antwerpen beschrijven: De parochie van miserie, De droom van zotte Rik, De Minerva, Houten Clara, De Braderij, Hoerenleed. Zijn stukken kenmerken zich door knappe dialogen; in zijn beginperiode ook door surrealistische elementen (De koningin der eilanden, Een vredesduif braden). Hij werkte ook mee aan een aantal evocaties op de scène (1585, Leven en dood van het water, Veertien taferelen naar Cyriel Buysse, Dood en leven van Guido Gezelle). Verder schreef hij verhalen voor kinderen en (na een weddenschap met Ferre Auwera) een roman. Zijn samenwerking met Walter Tillemans en Ferre Auwera dateert al van de tijd van de Nevelvlek (jaren 50-60) en de eerste Antwerpse kamertheaters. Ook met Wannes Van de Velde en Robbe De Hert heeft hij al vaak samengewerkt.”
Opnieuw het woord aan Frans Redant: “Bij het grote publiek van Antwerpen werd hij vooral bekend met populaire kassuccessen in de KNS (samen met regisseur en compaan Walter Tillemans) met de volksstukken De Parochie van Miserie, De droom van Zotte Rik, De Minerva, De Braderij, etc. – waarin hij de volkse geschiedenis van Antwerpen en het Sint-Andrieskwartier kleurrijk konterfeitte. Nadien zag ik (bij amateurs) Het Derde Rijk in de Vierde Wijk, want in het professioneel theater was het toen al gedaan met volkstheater tijdens de jaarwisseling of op ‘t eind van het seizoen…
Ooit mocht ik in het NTG een beroep doen op hem voor zijn bewerking van Het Recht van de Sterkste. Dat was niet alleen een blote opdracht, maar ik vond in hem een fanatisch groot bewonderaar van onze grote Cyriel Buysse.
Jaren nadien bewerkte hij voor mij (en Walter) in de KNS nog Candide van Voltaire.
Gelukkig is er nog Jan Christiaens junior, één van zijn zoons, die in het spoor van deze goede vriend is getreden.”
Ikzelf ben nooit dichter bij Jan Christiaens geraakt dan in het interview met zijn ondertussen ook al lang overleden vader Marcel in het kader van mijn interviewreeks over de geschiedenis van De Rode Vaan. Marcel vond toen al dat zelfs De Rode Vaan te weinig aandacht aan zijn zoon besteedde. Eerlijk gezegd vond ik dat toen een opmerking in de zin van “mijn kind, schoon kind”, maar achteraf gezien is het toch een bittere vaststelling die misschien een grond van waarheid bevatte…
De herdenkingsdienst vindt morgen om 11 uur plaats in het crematorium van Antwerpen.

Het Feest van De Rode Vaan

In 1979 had het feest van De Rode Vaan plaats op 15 en 16 september in een immense tent in de omgeving van het Brusselse Noordstation. Dat jaar werd er gestart met een nieuwe formule: door het feit dat de meeste mensen toch geen twee dagen komen, heeft men beslist om het programma voor het grootste deel hetzelfde te houden voor de twee dagen. Het deel op zaterdag is dan vooral voor het Franstalige publiek bestemd en op zondag is het dan de beurt aan de Vlamingen. De slechtste dag inderdaad, maar Le Drapeau Rouge trekt nu eenmaal veel meer volk dan De Rode Vaan. Artistiek gezien werd het beslist een voltreffer want in het gemeenschappelijke programma, dus zowel op zaterdag als zondag, zat niemand minder dan Toots Thielemans. Dit vooral op voorstel van Johan Verminnen die op zondag als presentator en animator fungeerde. Johan heeft trouwens met zijn Franstalige collega Paul Louka het programma in elkaar “gebokst”.

Miel Dullaert krijgt onderscheiding van het Davidsfonds

Op donderdag 9 juli wordt in de Salons voor Schone Kunsten in Sint-Niklaas de jaarlijkse Leeuwenpenning van het Davidsfonds uitgereikt aan mijn ex-collega van bij De Rode Vaan, Miel Dullaert. Volgens het Davidsfonds verdient Dullaert deze onderscheiding omwille van zijn links-flamingantisch engagement in het Waasland en Vlaanderen. Miel is nu inderdaad actief als voorzitter van de Raad van Bestuur van het linkse, Vlaams-nationale maandblad Meervoud. Tevens is hij mede-oprichter van de Gravensteengroep en laat hij zich ook gelden op de Sociaal-Flamingantische Landdagen.
De onderscheiding wordt uitgereikt sedert 1987 en bij de vorige gelauwerden noteren we onder meer Daniël De Smet, de vroegere superior van het Sint-Jozef-Klein-Seminarie in Sint-Niklaas, waar zowel Miel als ikzelf nog school hebben gelopen. Het valt me moeilijk om beide namen op een zelfde erelijst te zien staan, maar het dient gezegd dat het Davidsfonds de jongste jaren een soort van “progressieve bocht” heeft genomen. Zo werd onder meer het werk van de onlangs overleden KP-mandataris Jan Debrouwere bij hen uitgegeven.

Jan Debrouwere overleden

Vandaag ontving ik een mail van mijn zeer geachte en geliefde confrater Lode Willems met daarin de volgende trieste mededeling: “Toen ik zo’n maand geleden met Jan Debrouwere belde, zei hij me dat hij nog maar eens naar het ziekenhuis moest. Dat was de laatste paar jaren wel al meer gebeurd, zo om het halve jaar, voor een controle. Dit keer kon het wel wat langer duren, vertelde hij me. En ik had niet door dat het ernstiger was. Intussen ben ik trouwens zelf ook nog eens het ziekenhuis ingedoken. Niet voor lang, even naar de spoeddienst cardiologie om mijn op hol geslagen hartpomp te kalmeren, van 211 slagen per minuut tot een rustiger 60. Vorige week liep ik te denken aan Jan, en dat ik hem toch eens zou gaan opzoeken. Maar ik ken mezelf, ik reageer traag. En eens te meer heb ik niet snel genoeg geluisterd naar wat mijn onderbewustzijn me influisterde.
Dinsdag kreeg ik een mail: Jan Debrouwere overleed in de nacht van 1 op 2 juni in het Universitair Ziekenhuiis van Antwerpen.
Jan ontmoette ik voor ’t eerst toen ik in 1969 redacteur werd bij De Rode Vaan, weekblad van de Kommunistische Partij. Maar ik had toen wel al bijdragen van hem gelezen in deze krant. Ondermeer het artikel in augustus 1968, waarin hij de inval van het Sovjetleger in Tsjechoslovakije scherp aanklaagde onder de titel: “Het Kommunisme dat wij willen”.
Bij De Rode Vaan ben ik in 1973 weggegaan, hoewel ik me bij de Vlaamse communisten nochtans thuis voelde. Ik kon me echter niet verzoenen met de versie van het marxisme zoals die werd opgevoerd door alle, àlle, communistische regimes in de vorige eeuw. Het was nochtans Lenin zelf, die ooit schreef: “Communisme kan niet zonder vrijheid”. Hebben kerels als Mao, Stalin en Pol Pot, om er enkele te noemen, eigenlijk ooit Lenin gelezen ? Pol Pot alleszins niet, hij kon niet lezen.
De communistische partijen in het westen, verloren hun invloed als gevolg van wat er in de communistische regimes aan de hand was.
Voor mensen als Jan Debrouwere heb ik altijd vriendschap en respect gehad. Hij nam geen blad voor de mond. Ik zal zijn helder inzicht en zijn humor missen. En ik ben weer een goede vriend kwijt.”
Ik zou het zelf niet beter kunnen verwoorden.

Doowop: the Impalas toegevoegd

Doowop is oorspronkelijk een a capella-muziekstijl die in de jaren twintig in de Verenigde Staten opkwam onder de zwarte bevolking. Al tamelijk vlug werden instrumenten toegevoegd, maar de nadruk bleef toch op de close harmony liggen en op de begeleidende vocals die vaak het kenmerkende “doowop”-geluid voortbrachten.

Wat heeft de overleden Marc Moulin met Temse te maken?

Ik hoor zopas dat de Belgische producer Marc Moulin is overleden. Als hij al bij “het grote publiek” bekend is dan zal dat door zijn optreden op het Eurovisiesongfestival zijn, waar hij met zijn toenmalige groep Telex de parodie “Neurovision” bracht. Voor mijzelf was hij echter vooral een gezel bij eenzame studieavonden op mijn “studentenkot” in de Brugsepoortstraat (Gent), toen hij mij met zijn laatavondprogramma op de RTB, “King Kong”, gezelschap hield. Via hem heb ik toen Robert Charlebois leren kennen en dat zal aanleiding geven tot een aantal interessante ontmoetingen, zoals ik elders heb verteld. Dat moet in 1973 geweest zijn en niet lang daarna hoorde ik dat hij met zijn toenmalige groep (voorafgaand aan Telex), Placebo, een nummer had geschreven dat hij als titel “Temse” had meegegeven. Daar moest ik uiteraard meer over weten en daarom schreef ik hem een brief…

Jo Clauwaert en Brendan Croker in Galerie Link

Onder de titel “We only look like fools” exposeren fotograaf Jo Clauwaert en singer-songwriter Brendan Croker in Galerie Link (Blekersdijk 39; aan de andere kant van het water bij het Baudelo Park, dus centraal gelegen in de Gentse Feesten). Let op: Brendan zal uiteindelijk toch spelen op de nocturne, nu zondag om 20.30 uur. (Zie discussie hieronder.)

De diverse fantasmen van Dolores Thijs

“In afwachting van iedereen te tonen dat ze niet zomaar het eerste het beste kleine meisje was, speelde ze als alle kleine meisjes met haar poppen, droomde van succes en applaus en pronkte voorlopig met het beroep van haar vader. Het woord ‘journalist’ ontlokte bij meningeen bewonderende blikken, die omsloegen in verschrikking als ze bij de volgende onvermijdelijke vraag ‘Rode Vaan’ of ‘Drapeau Rouge’ antwoordde. Eerlijk duurt dan wel het langst had ze op zedenleer geleerd, maar soms was liegen leuker en ‘Laatste Nieuws’ of ‘Le Soir’ maakte een veel gunstigere indruk, ‘haha, zozo’, zodat Lena regelmatig het fijne gevoel smaakte om dankzij een leugentje voor vol genomen te worden omwille van een vader, van wie ze had gewild dat hij zijn beroep elders zou hebben uitgevoerd”. (Dolores Thijs, Drüben is het gras groener, Antwerpen/Amsterdam, Manteau, p.23).

Lode De Pooter overleed vijftien jaar geleden

Vandaag is het precies vijftien jaar geleden dat mijn leermeester bij De Rode Vaan, Lode De Pooter, is overleden. Wie Lode De Pooter zegt, die zegt natuurlijk ook Maggy De Weert, want Maggy was zijn vrouw, een rasechte Vlaamse (uit Mechelen meen ik mij te herinneren) die op “Le Drapeau Rouge” redactiesecretaris was, precies dezelfde functie die Lode op “De Rode Vaan” uitoefende. Maggy heeft nog een tijdlang geprobeerd een reünie van de vroegere redacteurs van “Le Drapeau Rouge” en “De Rode Vaan” in elkaar te flansen en ik vind dat ze dat, ondanks de vorige mislukkingen, toch nog maar eens moet proberen!