Deze namiddag om half vier op BBC 2: “The Importance of Being Earnest” van Oscar Wilde in de verfilming uit 1952 van Anthony Asquith. 

Oscar Wilde (Dublin 16/10/1854-Parijs 30/11/1900) baseerde zijn boek “The picture of Dorian Gray” (1891) op het leven van John Gray, een homoseksuele priester, die niet alleen lange tijd zijn fysieke schoonheid kon behouden, maar die er ook in slaagde dat zijn begrafenismis in 1934 werd opgedragen door de aartsbisschop. Gray deed Wilde hiervoor wel een proces aan, maar had anderzijds sommige van zijn brieven zelf met “Dorian” getekend. Gray, die pas priester werd nà zijn relatie met Wilde (en - wellicht niet toevallig - nà diens proces) schreef zelf ook gedichten en vertaalde de Franse symbolisten. De parochiekerk die hij liet bouwen werd overigens grotendeels gefinancieerd door zijn nieuwe geliefde, de Franse inwijkeling André Raffalovich.

In 1893 verscheen de oorspronkelijke versie van “Salomé”, en dat was in het Frans. Een geplande opvoering met Sarah Bernhardt diende echter te worden afgevoerd omdat de kerk beslist had dat men geen bijbelse figuren meer op scène mocht zetten. Duidelijk een ad hoc-maatregel en het is me bovendien nog altijd een raadsel hoe in het Frankrijk van het eind van de negentiende eeuw de kerk nog die macht had. Het stuk werd een jaar later door Wilde’s minnaar Alfred Douglas naar het Engels omgezet, overigens slecht, maar de tekeningen van Aubrey Beardsley maakten veel goed. Toch zou het nog tot 1905 duren vooraleer het stuk in Londen in première zou kunnen gaan.

Met zijn “Salomé” en zijn “Picture of Dorian Gray” is Oscar Wilde een uitmuntend voorbeeld van decadentisme en exotisme, maar vooral in het laatste werk komen ook al de kernachtige gezegdes naar voren die ook zijn stukken als “An ideal husband” of “The importance of being Earnest” kruiden. Een voorbeeld: “De grootste vorm van perversie is, wanneer je van alles de prijs maar van niets de waarde kent.”

Toch zal hij uiteindelijk ten ondergaan aan een verhouding met de zoon van de markies van Queensberry. Het dient wel gezegd dat Queensberry zich eigenlijk niet om zijn zoon bekommerde. Hij was gescheiden en Alfred Douglas (Bosie zoals Wilde hem noemde) was bij zijn moeder gebleven, die soms nog door zijn vader (eigenlijk een liederlijk figuur) werd lastiggevallen. Queensberry verkeerde in sportieve milieus (herinner u dat hij ook diegene is die de regels voor een boksmatch vastlegde), terwijl Bosie als homo natuurlijk meer “artistiek” was aangelegd. Bosie had dan ook een hekel aan hem, zelfs los van de problemen die hij heeft veroorzaakt wat Wilde betreft. Op basis van “De profundis”, de lange brief die Wilde schreef in de gevangenis in Reading, wordt Douglas verweten eigenlijk niet te geven om Wilde (deze versie vindt men ook terug in de film met Stephen Fry), maar volgens anderen gaat het hier om een enorm misverstand dat door Bosie’s rivaal, Robert Ross, handig werd uitgebuit (Bosie mocht Wilde namelijk niet bezoeken en dat is juist wat deze laatste hem het meeste verwijt). Later is Bosie overigens met een dichteres getrouwd.

Wilde was natuurlijk ook getrouwd en naar het schijnt was hij zelfs een goede vader. Dat is zo één van die typische paradoxen van Wilde.

Na zijn vrijlating ging Wilde in Dieppe wonen, van waaruit hij bij mooi weer de Britse kust kon zien liggen. In de gevangenis was de chronische oorontsteking waarvan hij altijd al last had gehad en waarvan hij vreesde dat hij er doof en krankzinnig door zou worden, zeer verslecht. Uiteindelijk zou hij er ook aan sterven. Maar niet onmiddellijk. En zo maakte hij nog een periode van bittere armoede door. Door het verblijf in de gevangenis uiteraard (men mag dit niet echt als een soort van concentratiekamp voorstellen, hij had wel degelijk een paar “goede” bewakers, maar wellicht dienden die wel te worden omgekocht en natuurlijk kwam er aan de andere kant geen geld binnen), maar anders zou hij door zijn verhouding met Bosie ook failliet gegaan zijn. Alhoewel deze van zijn ouders een riante toelage kreeg van 250 pond, werkte hij zich steeds in de schulden, vooral door zijn speelzucht. En dan moest Wilde geld ophoesten natuurlijk. Maar Wilde bekloeg zich er vooral over dat Bosie zoveel aandacht opeiste dat hij nauwelijks nog aan werken (schrijven dus) toekwam. En zonder schrijven kwam er ook geen geld binnen natuurlijk.

In Dieppe kreeg Wilde nog een toelage van zijn vrouw Constance, maar toen hij zich met Bosie had verzoend en ze samen in Napels gingen wonen, stopte ze hiermee. Uiteindelijk zou Wilde opnieuw met Bosie breken en zich in Parijs vestigen, waar hij echter korte tijd later overleed. Zijn stoffelijk overschot werd bijgezet op Père Lachaise.

Daarmee was de hele historie echter nog niet afgelopen, want nog in 1918, toen de afloop van de Eerste Wereldoorlog nog helemaal niet zeker was, schreef het Lagerhuislid Pemberton-Billing de slechte moraal bij de troepen (denk aan de haast willekeurige executies wegens “desertie”) toe aan “pacifistische homofielen” die elkaar zouden ontmoeten tijdens voorstellingen van “Salomé”.

Dat was ook een nevenaspect van de inspanningen van Robert Ross om de literaire erfenis van Wilde levendig te houden. Zo had hij in 1918 het “verzameld werk” gepubliceerd, zij het met een “ingekorte” versie van “De profundis” om de verwijzingen naar het proces zoveel mogelijk uit de weg te gaan. Tevergeefs dus.

Een andere paradox is dat Wilde als “typische Brit” (cfr. zijn studies in Oxford) en protestant toch een voorstander was van de Ierse vrijheidstrijd. Een paradox is echter wel een schijnbare tegenstelling, want eigenlijk is dit niet zo vreemd. Wilde was een protestant van Ierse afkomst en in de negentiende eeuw was de Ierse vrijheidstrijd vooral in handen van protestanten. De katholieken waren immers arme, ongeletterde boeren, die noch de mogelijkheid noch de ambitie hadden om een Ierse republiek op te richten.

 

Ronny De Schepper