Deze namiddag om half vier op BBC 2: jeugdsentiment met de Disneyfilm “The Swiss Family Robinson” van Ken Annakin uit 1960. Deze film werd overigens in Engeland gedraaid omdat Disney in Hollywood zwaar overhoop lag met de vakbonden.

Alleen op een eiland, het is vaak een jongensdroom (ik ben niet zo goed thuis in meisjesdromen), maar ene mijnheer Alexander Selkirk kan getuigen dat dit niet altijd zo leuk is. Vandaar dat Daniel Defoe (1660-1731) hem in zijn boek “The life and surprising adventures of Robinson Crusoe, mariner of York” (1719) het gezelschap van Vrijdag gaf.
“Robinson Crusoe” was zo populair (*) dat het boek het ontstaan gaf aan tal van “onbewoond-eilandromans” ofte “Robinsonades”. Het is ook een begrip in de psychologie: de Robinson-leeftijd situeert zich tussen tien en veertien jaar. Soms worden de twee dan ook gecombineerd. Zo schreef reeds in 1779 Joachim Heinrich Campe “Robinson, de jongere”.
Kort daarop (tussen 1792 en 1798) schreef Johann David Wyss zijn verhalen over een vader, moeder en vier kinderen die na een schipbreuk op een onbewoond eiland belanden. Zij zijn de geschiedenis ingegaan als “The Swiss Family Robinson”. (**) The “Beverly Hills Family Robinson” van Troy Miller uit 1995 met o.m. Dyan Cannon en Sarah Michelle Gellar (van “Xena”) is hierop een komische variante.
Jules Verne mag natuurlijk ook niet ontbreken. “Twee jaar vakantie” dateert uit 1888 en is het enige boek dat Verne speciaal voor kinderen schreef. Vijftien schipbreukelingen verblijven twee jaar lang op een eiland. Ze hebben het niet makkelijk om in leven te blijven. Verdeeldheid en naijver brengen ruzie en moeilijkheden met zich mee, die pas opgelost geraken als zich een gemeenschappelijke vijand aandient.
In 1952 was er “De kinderen op het eiland” van Lisa Tetzner, het vijfde deel uit de reeks “De kinderen van nr.67″. Alhoewel het op die manier iets heeft van andere jeugdreeksen zoals “De vijf” dient toch te worden vermeld dat het boek vertrekt van een historische realiteit die op dat moment nog niet zo heel lang achter de rug ligt: het feit dat vele emigrantenschepen uit nazi-Duitsland niet mochten aanleggen in diverse havens. Als zo’n schip dan vergaat, slagen enkel zeven kinderen erin te overleven op een onbewoond eiland. Het loopt wel beter met hen af dan met de kinderen uit “Lord of the Flies” waarmee William Golding (1911-1993) amper twee jaar later zijn debuut maakte.
In 1967 schreef Michel Tournier “Vrijdag of het andere eiland”, waarvan het u niet zal verwonderen (gezien de datum) dat het een soort hippie-tegenhanger is van de “zakelijke” Robinson. De “cultuur” hoeft niet noodzakelijk te winnen van de “natuur”…
In 1979 schreef William Steig “Abels eiland”, waarbij dient te worden opgemerkt dat Abel een… muis is! Maar voor de rest is het wel het Robinsonverhaal revisited, jawel.
In 1985 was er “Het eiland” van Gie Laenen, dat een beetje aan “The island of Dr.Moreau” van H.G.Wells doet denken…
Veel idyllischer is uiteraard “The Blue Lagoon”, maar daar staat dan “The Beach” (Danny Boyle, 1999) tegenover!
Harrison Ford heeft ook zijn kortstondig Robinson Crusoe-moment in “Six Days, Seven Nights” (Ivan Reitman, 1998), samen met Anne Heche dan wel.
De meest realistische “Robinsonade”-film is wellicht “Cast Away” van Robert Zemeckis (”Back to the future”) uit 2000 met in de hoofdrol niemand minder dan Tom Hanks.
Het grappigste is misschien wel “Het eiland der linkshandigen” van Alexandre Jardin, dat pretendeert een historische oorsprong te hebben. Rond 1885 zou er in de Stille Oceaan een kolonie geweest zijn voor Franse linkshandigen. Op zich al vrij ongelooflijk, maar het wordt wel spannend als die linkshandigen hun tijd vooral doorbrengen met het bedrijven van de liefde in al haar vormen.
Ook “Het eiland van de vorige dag” (1994) van Umberto Eco hoort natuurlijk thuis in dit rijtje, net als de Franse televisieserie “Dolmen” (2005), die zich afspeelt op een fictief eilandje voor de Bretoense kust, en nog veel meer de Amerikaanse serie “Lost” uiteraard.
Door het latere ontstaan zijn dit een paar voorbeelden die ontsnappen aan de gedegen inleiding van Boudewijn Büch op zijn “Eilanden”-boek (1991). Hijzelf weet zich daarbij schatplichtig aan “Inseln in der Weltliteratur” van Anne Marie Fröhlich en Federico Hindermann uit 1988.

Ronny De Schepper

(*) Uiteraard werd het Robinson Crusoe-verhaal ook ontelbare keren verfilmd. Op het internet vind je ze wellicht allemaal, zelf herinner ik me hier nu enkel de versie van Caleb Deschanel uit 1989 met Aidan Quinn in de titelrol.
(**) In de Disney-verfilming door Ken Annakin zijn ze gereduceerd tot drie kinderen. Drie jongens, waardoor de twee oudsten het op een bepaald moment letterlijk uitvechten voor een meisje. Dat meisje wordt, net zoals de moeder, als een verschrikkelijk onhandig wicht voorgesteld. Typisch is dat, wanneer de mannen hun super-de-luxe boomhut aan het bouwen zijn, de vrouwen zich bezig houden met… het poetsen van het zilverwerk!